Śladami Wiery z Małej Moskwy

grób lidii-il02-thumbPrawie każdy widział głośny i wielokrotnie nagradzany film „Mała Moskwa” z 2008 roku wyreżyserowany przez pochodzącego z Legnicy Waldemara Krzystka. Będąc więc w tym szczególnym mieście 22 czerwca 2016 roku członkowie Towarzystwa Miłośników Miasta Lubonia zapalili znicz na grobie Lidii Nowikowej, będącej pierwowzorem głównej bohaterki filmu i symbolem skomplikowanych relacji polsko-rosyjskich.

Poetycki obraz opowiada o jednocześnie pięknej i tragicznej miłości polskiego podoficera Michała i Wiery – żony radzieckiego oficera. Akcja rozgrywa się na początku lat sześćdziesiątych XX wieku w podzielonej pomiędzy obie nacje Legnicy. Taka miłość od początku nie miała najmniejszych szans na powodzenie. Zwykle po ujawnieniu romansu w trybie natychmiastowym obywatela Związku Radzieckiego odsyłano do ojczyzny. Tak też się stało z młodą Rosjanką, która jednak wolała popełnić samobójstwo niż rozstać się z ukochanym.
Pierwowzorem głównej bohaterki filmu była postać autentyczna. Lidia Siergiejewna Nowikowa pochodząca z białoruskich Kustowicz (60 kilometrów od granicy z Polską) zakochała się z wzajemnością w sierżancie Wojskowych Służb Wewnętrznych. Po odkryciu romansu i nie mogąc pogodzić się z decyzją władz o przymusowym powrocie do kraju powiesiła się 8 października 1965 roku w Lasku Złotoryjskim, a jej ciało znaleziono po kilku dniach oszpecone przez ptaki.
Sprawę wyciszono, a Lidia została pochowana na legnickim cmentarzu komunalnym w kwaterze rosyjskiej z pochówkami zmarłych po wojnie żołnierzy Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej oraz ich rodzin. W 1978 roku nagrobek z białego marmuru z żeliwnym ogrodzeniem postawił brat Lidii. Stiepan Siergiejewicz mieszkający w Brześciu Litewskim służył wówczas w Legnicy. W 2010 roku mogiłę matki odwiedził syn Siergiej Zinowiewicz Nowikow. W 2011 roku nagrobek został odnowiony, a obecnie opiekuje się nim Stowarzyszenie Tarninów.
Po premierze „Małej Moskwy” stał się on miejscem kultowym, symbolem niełatwych relacji polsko-rosyjskich. Choć o wiele wcześniej nie tylko mieszkańcy miasta stawiali na nim znicze oraz przynosili kwiaty. Co prawda rodzina zastanawiała się nad ekshumacją i przeniesieniem mogiły Lidii na Białoruś, obok grobu rodziców, jednak ze względu na to, że stała się ona częścią historii i tożsamości miasta pozostała w Legnicy. Ważne też było szczególne jej traktowanie przez mieszkańców miasta.
Po zakończeniu drugiej wojny światowej w południowo-wschodniej części cmentarza komunalnego otwartego w 1822 roku utworzono kwaterę przeznaczoną dla żołnierzy Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej stacjonujących w Legnicy. Zginęli oni w wypadkach, na skutek chorób, byli to też rekonwalescenci ranni w konfliktach zbrojnych, a leczeni w lokalnych szpitalach. Chowano tam również członków ich rodzin, w tym dzieci urodzone i zmarłe w Legnicy, oraz pracowników cywilnych.
Po ostatecznym wycofaniu wojsk z miasta 16 września 1993 roku i kilkuletnich uzgodnieniach ze stroną rosyjską utworzono w 2010 roku zbiorową kwaterę dla żołnierzy z wszystkich dolnośląskich garnizonów: Legnicy, Brzegu, Szprotawy, Świdnicy, Wrocławia oraz Żagania. W sumie pochowano na niej około 500 obywateli Związku Radzieckiego i późniejszej Federacji Rosyjskiej zmarłych w latach 1945-1993.
Jednym z nielicznych grobów, które pozostały niezmienione jest właśnie nagrobek Lidii Nowikowej.
© Przemysław Maćkowiak

 

W 2008 roku powstał film „Mała Moskwa” wyreżyserowany przez pochodzącego z Legnicy Waldemara Krzystka, również autora scenariusza. W tym samym roku na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych film zdobył główną nagrodę Grand Prix - Złote Lwy.

W 2008 roku powstał film „Mała Moskwa” wyreżyserowany przez pochodzącego z Legnicy Waldemara Krzystka, również autora scenariusza. W tym samym roku na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych film zdobył główną nagrodę Grand Prix – Złote Lwy.

W trakcie wizyty w Legnicy członkowie Towarzystwa Miłośników Miasta Lubonia zapalili znicz na grobie Lidii Nowikowej będącej pierwowzorem głównej i tragicznej bohaterki filmu. Fot. © Waldemar Waliczak.

W trakcie wizyty w Legnicy członkowie Towarzystwa Miłośników Miasta Lubonia zapalili znicz na grobie Lidii Nowikowej będącej pierwowzorem głównej i tragicznej bohaterki filmu. Fot. © Waldemar Waliczak.

Lidia Nowikowa była ładną blondynką, żoną radzieckiego oficera służącego w legnickim garnizonie. Fot. © Przemysław Maćkowiak.

Lidia Nowikowa była ładną blondynką, żoną radzieckiego oficera służącego w legnickim garnizonie. Fot. © Przemysław Maćkowiak.

W 2010 roku na cmentarzu komunalnym w Legnicy utworzono zbiorową kwaterę dla obywateli Związku Radzieckiego i późniejszej Federacji Rosyjskiej zmarłych w latach 1945-1993. Fot. © Przemysław Maćkowiak.

W 2010 roku na cmentarzu komunalnym w Legnicy utworzono zbiorową kwaterę dla obywateli Związku Radzieckiego i późniejszej Federacji Rosyjskiej zmarłych w latach 1945-1993. Fot. © Przemysław Maćkowiak.

W zbiorowej mogile znaleźli się po ekshumacjach żołnierze zmarli w garnizonach w Legnicy, Brzegu, Szprotawie, Świdnicy, Wrocławiu oraz Żaganiu. Fot. © Przemysław Maćkowiak.

W zbiorowej mogile znaleźli się po ekshumacjach żołnierze zmarli w garnizonach w Legnicy, Brzegu, Szprotawie, Świdnicy, Wrocławiu oraz Żaganiu. Fot. © Przemysław Maćkowiak.

W kwaterze pochowano również pracowników cywilnych oraz dzieci urodzone i zmarłe w Legnicy. Fot. © Przemysław Maćkowiak.

W kwaterze pochowano również pracowników cywilnych oraz dzieci urodzone i zmarłe w Legnicy. Fot. © Przemysław Maćkowiak.

Opublikowano w kategorii Artykuły, Media i prasa.